Interview met Jos in “Technisch Weekblad van 11 augustus 2007,
geschreven door Henk Tolsma

Meer dan een mooi jasje

Industrieel ontwerpen bevindt zich op het grensvlak van ambacht en toegepaste wetenschap. Duidelijkheid is tegenwoordig troef: ‘Weg met allerlei fratsen!’

Industrieel ontwerpen is een ongrijpbaar vak. Elk design lijkt inwisselbaar voor een ander. Daar is ir. Jos Oberdorf, partner van npk industrial design in Leiden, het echter niet mee eens. npk is met 55 werknemers een van de grootste designbureaus in Nederland. Het bureau is 28 jaar geleden opgericht door Wolfram Peters en Peter Krouwel; ook Bruno Ninaber van Eyben is aan het bureau verbonden geweest. npk heeft onder andere de BeerTender van Heineken, de oranje brievenbussen van TNT Post en de blauwe ANWB-verkeersborden vormgegeven.
‘De vakgroep ontwerpers telt twee extremen: degenen die dicht tegen de kunst aan leunen, en de industrieel ontwerpers’, meent Oberdorf. De eerste groep wordt gedreven door persoonlijke motieven: wat vindt ik mooi? De eindgebruiker is daarbij secundair. Zo’n benadering is mogelijk bij eenvoudige producten waarvan de functie duidelijk en het aanbod groot is, bijvoorbeeld bij stoelen.

Aan de andere kant van het spectrum zit de industrieel ontwerper. Daarbij gaat het om in opdracht ontwerpen van grote serie- of massaproducten voor de industrie. De opdrachtgever speelt daarbij een grote rol, hij heeft veelal de proceskennis en productiemiddelen. Ook de techniek is belangrijk, maar wel in relatie tot de kostprijs.
npk zit dichter tegen die laatste categorie aan. Oberdorf: “Nederlandse ontwerpers, ook die van npk, hebben vaak een achtergrond als ingenieur. Ze ontwerpen vanuit de techniek, het gaat niet alleen maar om een mooi jasje.” Daarom is npk vooral betrokken bij ontwerp en vormgeving van complexe producten voor de werkomgeving, zoals fabrieken en de gezondheidszorg. Maar veel professionele producten hebben de uitstraling van een prototype. De taak van ontwerpers is om zo’n product de uitstraling van een luxe consumentenproduct te geven en de voorwaarden voor serieproductie te scheppen – bijvoorbeeld door modularisatie en standaardisatie – bij de kleine aantallen waar het bij deze apparaten vaak om gaat. ‘Wat wij doen is het ordenen van het apparaat. Wij zetten de componenten op hun plaats, bouwen logische structuren in een vorm die communiceert wat het apparaat doet.’

Gebruiksaanwijzing
Hét adagium in designkringen is tegenwoordig: eenvoud, helderheid, duidelijkheid, functionaliteit. Met name Apple en Philips schermen ermee. ‘Het is een stroming waar ik positief tegenover sta’, zegt Oberdorf. Mensen zijn doodmoe van techniekgedreven producten, waarbij je met de handen in het haar zit om te ontdekken hoe ze werken. Producten moeten begrijpelijk zijn, ze moeten zichzelf uitleggen. Weg met allerlei fratsen! Het fenomeen ‘gebruiksaanwijzing’ is een lapmiddel, hoewel je er nooit helemaal omheen kunt. Als je twee minuten een iPod in handen hebt, weet je hoe hij werkt. Louter door het gebruik, of anders door de website te raadplegen. Goed ontworpen producten hebben dat. De bediening is gelaagd opgebouwd. Het eerste gebruik is eenvoudig, maar je kunt doorklikken naar diepere niveaus, om bijvoorbeeld de toonregeling bij te stellen. ‘
Het aloude adagium form follows function gaat steeds minder op. Voorheen werd er strak om de techniek heen ontworpen, de techniek bepaalde de vorm. Maar door electronica wordt het hart van het product steeds kleiner, het vormt geen fysieke barrière meer. Mobiele telefoons kunnen technisch kleiner worden uitgevoerd dan ze nu zijn, maar de vingers om ze te bedienen blijven even groot. De méns geeft nu aan hoe producten eruit zien. Hanteerbaarheid en bruikbaarheid bepalen de vorm. Zelfs bij de wafersteppers van ASML gaat het er bij de vormgeving vooral om te zorgen dat alle onderdelen goed bereikbaar zijn, zodat gemakkelijk service verleend kan worden.
Er bestaat een Nederlandse school, Dutch Design, maar dat geldt met name voor interieurdesign, aldus Oberdorf. “In onze tak van sport – veelal professionele producten – gaat het meer om nuchterheid, eenvoud en bruikbaarheid. We zijn sterk gericht op de functie van het product. Die stroming is in Noordwest-Europa sterk vertegenwoordigd, het geldt ook voor Duits, Scandinavisch en Angelsaksisch design.
Het Japanse design kent vooral ook een fascinatie voor techniek en materialen. En in Zuid-Europa speelt emotie een grotere rol in de vormgeving. ‘ Op de vraag of industrieel ontwerpen een ambacht is, zegt Oberdorf: “Het eigenlijke vormgeven is het ambachtelijke deel van het proces. Daar zit een persoonlijke noot aan. Maar de integratie van de techniek is toegepaste wetenschap, daar gaat het om materialenkennis en inzet van productiemiddelen.

npk ontwerpstrategie
npk industrial design werkt vooral in opdracht. Een klant komt meestal binnen met de vraag om een nieuw product – een medisch apparaat, een koffiezetter – te laten ontwerpen. Voordat men daaraan begint, start een proces waarbij de klant kritisch wordt ondervraagd. Men wil eerst de context van de ontwikkelingen weten. npk-partner Oberdorf: “Je kijkt een niveau hoger binnen de organisatie van de klant. Wat doet hij nog meer? Past het in zijn R&D strategie? Hoe past het binnen de productportfolio? Boven de productstrategie staat immers de merk- en bedrijfsstrategie. Toen Heineken de BeerTender op de markt bracht, veranderde dat de perceptie van het merk. Behalve met bier kwam het nu ook met een nieuw type apparaat op de markt. Hoe past dat binnen het merk? Met de BeerTender verandert immers het bierdrinken thuis.‘
Heeft de klant op sommige vragen geen goed antwoord, dan weet men bij npk dat daar een pijnpunt zit. Dat resulteert vaak in een advies daar eerst iets aan te doen, bijvoorbeeld een merkendeskundige te raadplegen. Zijn alle vragen echter naar tevredenheid beantwoord, dan begint de productontwikkeling, de conceptfase van het nieuwe product.
Deze kernactiviteit van npk is georganiseerd in clusters, groepjes van acht tot tien ontwerpers en constructeurs, die langere tijd samenwerken aan hetzelfde project. De constructeur houdt ook op de produceerbaarheid van de ideeën van de ontwerper, en deze waakt er voor dat de constructeur het oorspronkelijke concept niet teveel geweld aan doet. Oberdorf: ’Door deze manier van werken kunnen we de klant een heel realistisch ontwerp voorschotelen. Dan is al bekend hoeveel onderdelen het product telt, welke materialen nodig zijn en hoe het geproduceerd moet worden.’
De techniekontwikkeling - het opstellen van stroomschema’s en functionalisatiediagrammen - en de vormontwikkeling - tekenen, vormgeving - verlopen meestal parallel. Soms kan het ook achter elkaar of is het beter om met de techniek te beginnen. Zo moeten bij het ontwerp van bloedanalyse-apparatuur logische stappen worden gevolgd, die mogen niet door elkaar worden gegooid. Bij een mobiele telefoon gaat het juist andersom: dat begint met de vorm, de techniek wordt daarin gevoegd. Na de conceptfase worden aan de klant meerdere oplossingen gepresenteerd in de vorm van schetsen en, steeds vaker, 3D-plaatjes. Is daar een keus uit gemaakt, dan begint het bouwen van modellen. Dat betreft ook functionele modellen, zoals bij de TNT-brievenbus is gebeurd: deze werd gevuld met post om te kijken wat er gebeurt, hoe deze geleegd moet worden. Daarna volgt de preconstruction: hoe moet het nieuwe product worden gemaakt, met welke productietechnieken, uit welke materialen, hoe moet de service plaatsvinden? Dan komt ook de kostprijs om de hoek kijken (materialen en productieprocessen) en de productietechniek (machines). Dat levert een set cad-bestanden op. Dit vormt een belangrijk breekpunt in het proces. Als de kant ‘ja’ zegt, begint de engineering, het detailleren van de onderdelen. Alle keuzes zijn dan gemaakt. Wil hij dan nog veranderen, bijvoorbeeld vacuümvormen in plaats van spuitgieten, dan moet men een aantal stappen in het proces terug. Nadat de klant groen licht heeft gegeven, begint de bouw van het prototype, vaak handmatig, als een laatste check vóór de grote stap naar het bestellen van productiemiddelen. Met dat prototype wordt vaak nog in de markt getest. Producten als kinderzitjes worden aan testinstituten als TNO voorgelegd om te kijken of ze aan de normen voldoen. Gedurende het hele proces zit men elke twee weken met de klant om tafel. Het wordt immers steeds belangrijker om het in één keer goed te doen (first time right). Daarna houdt het werk van npk in principe op. Wel kan de klant nog gebruik maken van de diensten van npk products, een in 2000 opgericht zusterbedrijf dat productiemiddelen, gereedschappen en materialen voor de klant kan verzorgen.

pers

persbericht 2 juli 2010
De Compulz® is finalist voor de Dutch Design Awards 2010
De Compulz® die wij voor onze opdrachtgever Smooles bv ontwikkelden, is als finalist geselecteerd in de categorie Best Industrieel Product.

publicatie in nrc 06-05-2010
Medicijntrouw
Marlies van Dullemen en haar team van het industrieel ontwerpbureau NPK design uit Leiden bedacht tien jaar geleden al het concept voor de Pico.

persbericht 11 december 2009
‘Gio’ Goed Industrieel Ontwerp Erkenningen 2009 uitgereikt
npk design viermaal in de prijzen, special award ‘Respect’.

publicatie in dagblad de Pers 23-4-2009
Snel en simpel DNA testen
Een grappige bijkomstigheid is dat de FlexArrayer ontworpen is door het bekende industriële ontwerpbureau NPK uit Leiden. ‘We krijgen veel complimenten voor het ontwerp van de FlexArrayer’, zegt Dom.

publicatie in Moebel Interior Design 3-2009
Magic Formula
The international 'npk design team' is known for developing high-grade industrial products.

publicatie in Identity Matters 2-2009
de oplossingen van npk design
De meest recente 'proeve van bekwaamheid' is volgens Oberdorf: de Migo productserie, bestaande uit een serie kinderzitjes en strollers, die zich kenmerken door innovatieve functionaliteit.’

publicatie in Industrial Fire Journal
Evacuation via electromagnetic induction power
Paul Monks of Dutch-based RVES is developing LifeSlide, a revolutionary new product that will put evacuees safely back on the ground in a matter of minutes.

Nederlands-Indiase samenwerking in ontwerpwereld
Bundeling van krachten door npk design en het Indiase Elephant Strategy & Design
In het kader van de Nederlandse economische handelsmissie naar India van 8 t/m 13 februari, hebben npk design en het Indiase ontwerpbureau Elephant Strategy & Design een samenwerkingsovereenkomst getekend.

publicatie ANWB bewegwijzeringsysteem
“Orientierung & Identität: Porträts internationaler Leitsysteme”
In dit overzichtswerk van Erwin Bauer en Dieter Mayer zijn 17 Europese projecten geselecteerd, die illustratief zijn voor het interdisciplinaire werkveld van bewegwijzeringontwerp (signage).

publicatie in AD Rotterdams Dagblad 15-10-2008
Nieuw uiterlijk voor heel Rotterdam
Rotterdam krijgt haar eigen Amsterdammertje. Bureau npk design uit Leiden legt momenteel de laatste hand aan het ontwerp.

publicatie in Trouw 15-10-2008
Is het kunst of design?
15 oktober jl. verscheen de Trouw met een speciale bijlage over de Dutch Design Week in Eindhoven (18-26 oktober). In deze bijlage achtergronden over Nederlandse productontwerpers.

npk 30 jaar
Feest
Vrijdag 19 september jl. vierde npk design haar 30ste verjaardag in de hoofdvestiging te Leiden. Relaties, oud collega’s, medewerkers, vrienden en familie kregen een ‘kijkje in de keuken’ van de ontwerpstudio’s. Daarna volgde een informeel diner aan lange tafels op het binnenplein.

publicatie in European Business Design 1
Hamax PLUS System
‘Key to the success of a design project are a shared enthusiasm and a ‘dream’ of what you want to achieve with the project.’

publicatie in Identity Matters 11-2007
Een beduidend beter bed………
‘npk Is naast vormgeving ook gedegen in productontwikkeling. Techniek en vormgeving vloeiden zo mooi in elkaar over.’

publicatie in Sketching - drawing techniques for product designers
Twee npk projecten in handboek schetsen
Due to the complex curvature transitions, cross sections are added to clarify the intended shape and keep it symmetrical.

publicatie in Product 09-2007
Wow! Ons product kan veel beter!
Zo af en toe worden er producten geïntroduceerd die wél iets nieuws brengen. Ze koppelen vernuft aan een fraaie vorm.

publicatie in Technisch Weekblad 08-2007
Meer dan een mooi jasje
Industrieel ontwerpen bevindt zich op het grensvlak van ambacht en toegepaste wetenschap. Duidelijkheid is tegenwoordig troef: ‘Weg met allerlei fratsen!’

publicatie op RaceExpress.com
Ontwerper A1 Team Nederland-livery: "Een hi-tech uitstraling"
Janwillem Bouwknegt bleek uit meer dan duizend deelnemers het beste ontwerp voor de nieuwe A1 Team Nederland bolide te hebben ingezonden.

publicatie in Items 10-2006
Vital Selectra E in rubriek Na Dato
Een voorbeeld van Dutch Design dat de wereld stilzwijgend, bijna anoniem, veroverde.

publicatie in “Orientierungssysteme und Signaletik” 2006
Vermelding van npk projecten in Duits handboek
In dit handboek voor architecten, product- en grafisch ontwerpers worden drie npk projecten uitgebreid behandeld.

publicatie in Link 10-2006
Amsterdamse tramhaltes met grandeur
Het Leidse npk design kreeg de opdracht om de meest uiteenlopende elementen voor de vijftien kilometer lange lijn te verzorgen.

persbericht 23 mei 2006
Nieuwe partners bij npk design
Herman van der Vegt en Janwillem Bouwknegt zijn de nieuwe partners bij npk design in Leiden.

publicatie in Product 05-2006
IOers versus architecten
Het valt npk managing partner Jan Witte op dat naamsbekendheid bij architecten belangrijker is dan bij IOers. “De naam van een ontwerper wordt bijna nooit verbonden aan een product.

publicatie in Jaarboek Architectuur in Nederland 2005/06
IJtram, halte Rietlanden
De masten en de abri’s (sommige met verwarming), ontworpen door NPK industrieel vormgevers, zijn overal langs het tracé hetzelfde.

publicatie in Jaarboek Architectuur in Nederland 2005/06
Woonhuis
Het huis is opgebouwd uit twee basisvolumes, kap en plint. Uit het souterrain verrijzen gedromde, gelamineerde houten spanten.

publicatie in BN/deStem
Blikvanger in jachthaven Drimmelen
Het ontwerp van npk design uit Leiden is zo bijzonder dat het is voorgedragen voor de Welstandsprijs van de provincie Noord-Brabant.

BasicPhone als beste getest in consumentengids februari 2006
Bellen zonder gedoe
Een panel van mogelijke gebruikers testte een aantal mobieltjes en vindt de BasicPhone veruit de prettigste ouderen-gsm.

publicatie in Vormgeving 2005
Introductie BeerTender
De BeerTender van npk is een mooi, strak en functioneel apparaat. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het een Red Dot Award in Duitsland wist te winnen.

published Identity Matters 11-2005
BasicPhone
The Dutch firm NPK (with Chess, it ’s technology partner) designed the phone to comfort users by referencing the familiar: a ubiquitous telephone handset from the 70’s.

The Foreign Affairs of Dutch Design
reizende tentoonstelling in Beurs van Berlage
De reizende tentoonstelling is van 14 juli t/m 21 augustus te zien in de Amsterdamse Beurs van Berlage. Ook werk van npk design is te zien.

Red Dot Award
BeerTender ontvangt Red Dot Award
Uit meer dan 1800 inzendingen uit 36 landen heeft een internationale jury van ontwerpers, architecten en kunstenaars, een Red Dot Award aan BeerTender toegekend.

realisatie IJ-tram voltooid
npk design trots op resultaat!
Het project is nu na 8 jaar helemaal voltooid. De IJ-tram rijdt na een feestelijke inwijding vanaf 29 mei tussen het Centraal Station en de nieuwe woonwijk IJburg.

tentoonstelling in stedelijk musem
Nest. Ontwerpen voor het interieur
Donderdag 18 februari jl opende het Stedelijk Museum te Amsterdam de tentoonstelling Nest. Ontwerpen voor het interieur, Voorstel tot Gemeentelijke Kunstaankopen 2004.

publicatie in Identy Matters 12-2004
The battle of the Beertender
In 1999 werd het industriële designbureau n|p|k door bierbrouwerij Heineken benaderd om te helpen bij de ontwikkeling van een huistap. Vijf jaar later werd de Heineken Beertender gepresenteerd.